luns, 9 de outubro de 2017

Un 9 de outubro nacen os Ensayos poéticos en dialecto berciano


Tal día como hoxe, un 9 de outubro de 1847 Antonio Fernández Morales presenta Mariano Cubí a primeira entrega do que serán os Ensayos poéticos en dialecto berciano, o que o cantor do Bierzo entendía que era un encargo do filólogo catalán.

      “Mi querido Cubí, supondrá V. ya que me he muerto, tal es el silencio que hace días guardo.- Pues señor, es preciso manifestar las causas que lo han originado._ En primer lugar, he salido á Cacabelos algunos días; dirá V. y con razón q.e tambien hay correo en Cacabelos; p.o la segunda ó mas bien la única razon, sale al paso á esta ojecion. – Así pues añadiré que no he querido molestarlo, hasta que pudiera remitirle su encargo...”

       Nesta carta incluiría dúas longas compasiciois de índole ben distinta coas súas correspondentes anotaciois. Eran Á Santisima Virxen das Angustias en Cacabelos e O Fiandón.

       Pero ademais na conclusión das notas descobre o boceto dos seus Ensayos:

      “ ...porque al mismo tiempo que se manifiesta el lenguaje de este país, se dan a conocer sus costumbres…Había pensado formar un cuaderno de poesías bercianas, buscando el lado ridículo de todas las costumbres de este pais, en todas las clases, p.ª criticarlas, empezando p.r su capital (Villaf.ca) metiéndome con los dos sexos en ambas clases; buscándolos en los paseos, teatro, visitas, vailes, funciones de Yglesias, novenas, entroidos, como ellos llaman á los carnabales, filandones E.ª, p.o he visto q.e era obra muy larga y me he contentado con hablar de los filandones solam.te, aunque pienso, cuando esté algo desahogado seguir mi plan…repito q.e pienso continuar, mas adelante._ Tanto en esta, como en la otra: (a la Virgen de las Angustias) puede V. con entera libertad quitar, añadir, borrar, enmendar…"

        De poucos autores do pasado podemos dicir que coñecemos os primeiros pasos ou o momento cero da súa obra máis singular. No caso de Morales esta correspondencia que rescatamos do esquezo con motivo do seu bicentenario permite coñecer detalles de gran interese da xestación e o parto desta obra que retrata  tan fielmente ao Bierzo galegofalante do século XIX.

sábado, 7 de outubro de 2017

MORALES NA CASA DE ROSALÍA


Onte Antonio Fernández Morales visitou a Casa de Rosalía. Con motivo do seu bicentenario o cantor do Bierzo recibiu unha emotiva homenaxe coa que se inaugurou a Exposición do Grupo As Médulas:  Fernández Morales hoxe: creaciois e recreaciois.

Esta exposición fruito dun traballo coordinado por Manuel González Prieto reúne un amplo conxunto de 17 de poemas e creaciois plásticas moi variadas inspiradas nos versos dos Ensayos poéticos en dialecto berciano de Morales que podemos visitar na Casa Museo de Rosalía, ou ben a través das páxinas do libro que se editou e conten ademais dalguis dos poemas do noso autor, as recreaciois, ilustraciois incluídas, realizadas para esta ocasión. Tamén se pode acceder a ela a través da rede na seguinte dirección: Antonio Fernández Morales. Creación libre.

No acto de inauguración participaron:
Xosé Henrique Costas, académico correspondente da Real Academia Galega
Héctor Silveiro, académico correspondente da Real Academia Galega polo Bierzo
Anxo Angueira, escritor e presidente da Fundación Rosalía de Castro
Manuel González Prieto, membro do Grupo As Médulas para a Lingua e cultura galegas do Bierzo
Dennis Álvarez Guerrero, membro do Grupo As Médulas para a Lingua e cultura galegas do Bierzo
Romina Bal, poeta


Deixamos a continuación unha pequena reportaxe fotográfica do evento que se dividiu en dúas partes. Unha dedicada a presentar á figura de Antonio Fernández Morales e as actividades que se realizaron no presente ano en relación co seu bicentenario. A segunda centrouse na presentación da Exposición e foi ilustrada con distintos recitados: 













domingo, 17 de setembro de 2017

17 de setembro de 2017 lembrando a Morales ante a súa tumba.


Así rematou o Simposio do Bicentenario de Antonio Fernández Morales, no cemiterio da Edrada ante a tumba de Morales. A clausura comezou cunha estrea musical por parte da Escola de gaitas de Vilafranca interpretando a Muliñeira "O gaiteiro de Sorribas" composta para a ocasión pola agrupación. A continuación leu un fermoso texto Manuel González Prieto do Grupo As Médulas, no que realizou unha semblanza lírica de distintas pasaxes dos poemas dos Ensayos poéticos de Morales ata concluír nunha composición propia na que recollía a súa relación coa terra berciana. A seguir foi Ana Carballo, da sección de literatura do Instituto de Estudios Bercianos quen recitou un fragmento do poema A Santísima Virxe da Quinta Angustia que o autor dedica a Cacabelos. Finalmente tomou a palabra Anxo Angueira que recitou co seu entusiasmo habitual o comezo e o final dun dos poemas máis orixinais e extraordinarios do poeta: A caza maior. A continuación recitou un poema que conmoveu a todo o público presente sobre o Liño de María, unha muller da terra de Iria que un día deulle a bagaña para sementar... o liño de Cambados, de Pontevedra ou do Bierzo que cantaron Pintos, Sarmiento e Morales. Coa interpretación da Marcha do Reino Antigo de Galicia púxose fin ao acto no que quedou depositado sobre a tumba de Morales un centro floral co coñecido verso co que comezan o seu poemario: " No mesmo medio do xardín berciano...".

Unha boa crónica do acontecido no Simposio podémola atopar nos seguintes enlaces:

REAL ACADEMIA GALEGA

BIERZO TV

PRAZA PUBLICA

Inauguración da Exposición Antonio Fernández Morales e o galego no Bierzo



PORTAL DA LINGUA da Secretaria Xeral de Politica Linguistica da Xunta de Galicia

Ponferrada




luns, 11 de setembro de 2017

SIMPOSIO DO BICENTENARIO


Onte presentouse simultaneamente en Ponferrada e na Coruña o Programa do Simposio do Bicentenario /XI Xornadas de Autor que sobre Antonio Fernández Morales terán lugar os días 15, 16 e 17 de setembro en Ponferrada, Vilafranca e Cacabelos. Trátase da unión de dous eventos que promoven as entidades bercianas da Comisión Cultural Martín Sarmiento e o Instituto de Estudios Bercianos e a Real Academia Galega.


Podes consultar os contidos que se difundiron onte a través dos medios nos seguintes enlaces:
ACADEMIA GALEGA
COMISIÓN CULTURAL MARTÍN SARMIENTO
INSTITUTO DE ESTUDIOS BERCIANOS

Incluímos a continuación unha pequena reportaxe fotográfica das respectivas roldas de prensa
Presentación do Simposio do Bicentenario/ XI Xornadas de Autor en Ponferrada.
Pola esquerda Marino Castro,  Antonio Puerto, concelleiro de Cacabelos, Mª Antonia Gancedo, concelleira de Ponferrada, Mar Palacio, presidenta do IEB, J. A. Balboa,, historiador e biógrafo de Morales, e Mª Luisa Blanco, representante do Concello de Vilafranca do Bierzo.
Presentación na sede da Real Academia na Coruña


Héctor Silveiro, coordinador do Simposio e a súa dereita
Valentín García, da SXPL da Xunta de Galicia. 
























Ana Carballo representante do IEB unha das entidades organizadoras.

O presidente do Consello Comarcal, Gerardo Álvarez, a súa dereita
J.M. Pereira, alcalde de Vilafranca do Bierzo.
O Presidente da Academia, Victor Freixanes, lendo uns versos de Morales no exemplar da 1ª edición dos Ensayos poéticos en dialecto berciano (1861) que conserva a Academia.

Pola esquerda, o secretario da RAG, Henrique Monteagudo; o académico correspondente e organizador do programa, Héctor M. Silveiro; o secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García; o presidente da Academia, Víctor F. Freixanes; o presidente do Consello Comarcal do Bierzo, Gerardo Álvarez Courel; o alcalde de Vilafranca do Bierzo, José Manuel Pereira Vega;a subdirectora xeral de Política Lingüística, Lurdes Batán; e Iván Alonso Rodríguez, vicepresidente do Consello Comarcal do Bierzo; e Ana Carballo, viceterouseira do Instituto de Estudios Bercianos e responsable da sección de lingua e literatura. Autor: RAG

luns, 4 de setembro de 2017

Un 4 de setembro escribía Morales a Cubí...


AS CARTAS AUTÓGRAFAS DE ANTONIO FERNÁNDEZ MORALES (I)

A primeira das cartas autógrafas de Antonio Fernández Morales que dirixe ao seu amigo Mariano Cubí e Soler, que aínda están inéditas, está escrita un 4 de setembro de 1847, hai 170 anos exactamente. Xa contan cun primeiro traballo de aproximación que acaba de ver a luz na Revista Bierzo. pero aínda queda a súa edición comentada que esperamos vexa a luz despois da celebración do Simposio do Bicentenario que terá lugar neste mesmo mes de setembro.

Polas primeiras liñas desta primeira carta que no bicentenario do autor lle arrebatamos con pracer  ao esquecemento, sabemos que non era a primeira que lle escribira Morales a Cubí, que este estaba en medio dun proceso polo que estivo en prisión varios meses na Coruña e que a relación entre eles prodúcese por afinidade ideolóxica precisamente a raíz desta causa aberta polo Tribunal Eclesiástico de Santiago de Compostela contra o frenólogo catalán.

O máis rechamante desta carta é que Morales adxunta unha copia da mesma traducida ao berciano e un poema dedicado ao seu bon amigo Mariano Cubí. Este poema con algunha diferenza aparecerá anos máis tarde publicado entre os seus Ensayos poéticos en dialecto berciano. Confirmanos así que Antonio facía uso xa no ano 1847 do subdialecto do galego que se fala no Bierzo e que o motivo inicial que lle provoca a escribir na lingua das xentes humildes da comarca é unha petición de Cubí nunha das cartas inmediatemente anterior á que tal día como hoxe redactaba Morales en Vilafranca do Bierzo, o seu lugar de residencia daquela. Cubí escribíralle dúas misivas a finais de agosto (29 e 31) onde con toda probabilidade solicitaba do noso capitán de infantería que lle respondese facendo uso do dialecto dos bercianos. (Continuará)

mércores, 16 de agosto de 2017

Tal día como onte 15 de agosto...

Tal día como onte 15 de agosto, pero de hai 121 anos (1896) morría en Cacabelos, no que el consideraba o seu país por criarse nel desde nino, Antonio Fernández Morales ao que todo o Bierzo e Galicia enteira debería coñecer non como Comandante de Infantería, que o foi como se acredita na portada do  libro que o fai autor dun dos primeiras obras do Rexurdimento, formando parte dos primeiros autores dos precursores deste movemento literario. O autor que nacera en Astorga en 1817 está no seu bicentenario, pero segue sendo un gran descoñecido ( e isto non é un tópico). Cremos que o seu bicentenario debe ser a ocasión para facer da súa figura un persoeiro popular e coñecido polo menos para bercianos e galegos porque é digno representante deste intento do XIX por recuperar para a escrita o galego facéndoo a través da fala das distintas comarcas ende se usaba. Así o fixo Pintos en Pontevedra como o faría Morales no Bierzo, así logo o fixeron Rosalía en Padrón, Pondal en Bergantiños ou Curros en Ourense. Todos eles coinciden na valoración do dialecto das súas bisbarras facendo uso á vez dun léxico substancioso e un cadro de costumes acordes cos versos ao estilo popular seguindo un estilo que segundo parece fora iniciado por outro persoeiro nado no Bierzo, pero profundamente apegado a Pontevedra, Martín Sarmiento.

Lembramos deste modo, nun ano tan singular, o día do seu enterro en Cacabelos nunha tarde de calor dun 16 de agosto de 1896

sábado, 15 de xullo de 2017


DOS CANTORES DO BIERZO DO XIX E DO ECO NOS SEUS BICENTENARIOS

Na vida cultural e literaria do Bierzo hai algo que aínda segue sen normalizarse, unha asignatura pendente  por parte das administraciois e, como consecuencia, unha carencia enorme da cidadanía. Como todo berciano/a deberíamos saber que hoxe 15 de xullo Enrique Gil cumpriría 202 anos ou polo menos  estar ao tanto de que estamos no ano no que o cantor da nosa comarca en galego, que el denominou dialecto berciano, está de bicentenario. Fagamos unha proba do algodón para comprobar a ausencia desa normalidade que reclamamos.
É unha lamentable torpeza  que a Fiesta da poesía se siga celebrando en Vilafranca só uns días antes da data do nacemento nesta vila do maior poeta, crítico teatral e novelista  dos que naceron nela en lugar de facela coincidir co aniversario de Gil.  Aqueles ínclitos  fundadores desta longa tradición de eventos líricos denominados Fiesta de la poesía na Compostela berciana, pouco tiveron presente ao fillo máis destacado das letras vilafranquinas e bercianas. Tampouco hoxe na súa vila natal, nin na máis poboada Ponferrada, menos aínda en Bembibre, nin o Consello Comarcal, ninguén vai lembrar ao autor romántico da comarca máis destacado no día do seu aniversario, ese que hai tan só dous anos tal día como hoxe celebraba o seu bicentenario por todo o alto. Tal vez nas redes  a Biblioteca que leva o seu nome ou en Facebook exista unha fugaz referencia a este día.   
 Non nos estrañe. Tampouco este ano 2017 os políticos e concelleiros de cultura de turno se teñen preocupado en difundir  adecuadamente  a outro dos nosos grandes escritores.  A saúde cultural e literaria dos bercianos , non é excelente, nin tan sequera boa. Os que deben administrar aos seus concidadáns  coidadas doses cargadas de vitaminas das letras  e, ao longo do ano, unha información suficiente para combater a grave enfermidade do esquezo patrimonial que sufrimos non están a facer os seus deberes.  Ou non é verdade que un autor como Antonio Fernández Morales segue sendo un auténtico descoñecido para a gran maioría dos habitantes da bisbarra no ano do seu bicentenario?
No tan cacareado Bierzo turístico que se vende polo Camiño de Santiago adiante, en vallas publicitarias en prensa, radio e televisión non se fan eco  nin de Enrique Gil, que está hoxe de aniversario,  nin de Morales. Menuda defensa do patrimonio literario,  que falta de estratexia publicitaria elemental.  Acaso teñen unha entrada permanente, por humilde que sexa, que lles faga xustiza, que honre a memoria coa dignidade debida a estes dous autores na páxina oficial do noso Consello Comarcal ou en calquera dos municipios Cacabelos, Vilafranca, Ponferrada ou Bembibre?  Nada de nada, poden comprobalo. E non é cuestión de cartos, colgar uns versos, unha breve biografía e un par de fotografías non ten custe algún para as arcas públicas tan cobizadas. É a carencia ou precariedade cultural  nas que nos tocou vivir.
Ninguén se fai eco hoxe en castelán de Enrique Gil,  ben ante a súa tumba recentemente estreada  aos  pés dos restos dos verdadeiros Condes de Lemos, ben en Cornatel ou no castelo templario orgullo de Ponferrada ou nin tan sequera no teatro do que foi fundador e que desde hai dous anos leva o seu nome na súa vila natal. Algo tan triste e desolador como a melancólica vida dos seus senlleiros personaxes D. Álvaro e Dona Beatriz. O máis importante novelista do romanticismo español que incorporou no século XIX  a súa terra, o Bierzo, á república universal das letras no idioma de Cervantes. Hoxe non se celebrará nin un pobre acto oficial que o lembre na súa terra.  Pero ese poeta, iso si e a pesar de todo, tivo a sorte de teren ao longo do século XX, brillantes seguidores do seu ronsel: Carnicer, Pereira, Mestre...    
 Tampouco nos estraña que nestes tempos orfos de cultura,  Antonio Fernández Morales que de sempre estivo  nun terreo abisedo , á sombra de Enrique Gil estea un ano máis , precisamente no do seu bicentenario, moi afastado da gloria merecida, esa que lle tocaría estar disfruitando pola ousadía de facer literatura culta coa fala popular das xentes humildes da nosa terra, usando a paisaxe natural e humana  do Bierzo, a flora e a fauna, os produtos e costumes que nos procuran identidade desde hai séculos. Non hai mellor cantor do Bierzo labrego tradicional.   O reto que nos legou é tan grande como o baleiro que existe entre os autores bercianos/as do século XX para manter viva esoutra literatura berciana en galego que dalgún xeito inaugurara Sarmiento e que no XX tamén presenta cultivadores, menos coñecidos, claro está, como González –Alegre ou Aquilino Poncelas.
Estamos reclamando ás autoridades no Bierzo espazo para Morales e a literatura en galego no seu bicentenario, quixeramos que como foi un revulsivo para a difusión de Enrique Gil o ano 2015, este 2017 acabe sendo un antes e un despois para a divulgación do autor dos Ensayos Poéticos en dialecto berciano. Acabamos de realizar polo impulso da sociedade civil un importante evento o pasado 17 de xuño en Cacabelos , estamos preparando para o mes de setembro actos en Ponferrada, Vilafranca e Cacabelos que esperemos contribúan convenientemente  a esta meta de facer máis visible e cultivar o patrimonio das letras no Bierzo.
O eco lángido de Gil e de Morales, aínda así segue vivo. Sirvan estas palabras para lembrar o reto que supón  para todos administradores e administrados a súa plena incorporación á vida cultural normalizada do Bierzo. Fagamos os nosos deberes, a pesar de que se nos pase por alto algunha data de aniversario como a de hoxe.  


Héctor Silveiro Fernández, académico correspondente polo Bierzo na Academia Galega.